Το παρακάτω κείμενο αποτελεί παρέμβαση συνέδρων στο 13ο συνέδριο της ΟΛΜΕ, που πραγματοποιείται αυτό το Σαββατοκύριακο στην Αθήνα.

 Οι εκπαιδευτικοί, αν πραγματικά ανοίξουμε και ένα τέτοιο μορφωτικό κίνημα, θα οδηγηθούμε να προτείνουμε άλλα πλαίσια «προγράμματος σπουδών», άλλο περιεχόμενο στη διδακτέα ύλη και με άλλη δομή, έτσι που να ικανοποιεί όχι τις ανάγκες της εμπορευματικής παγκοσμιοποίησης, αλλά αυτές της συντριπτικής πλειοψηφίας του ελληνικού λαού. Πολύπλευρη και ολοκληρωμένη Γνώση επομένως, στην υπηρεσία του λαού και του τόπου, όπως έλεγε κι ένα παλιό σύνθημα της αριστεράς, που θα απευθύνεται στην όλη ανθρώπινη φύση των μαθητών μας.

Σε 80.000 περίπου υπολογιζόμαστε οι εκπαιδευτικοί δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Είμαστε ένας πραγματικός γίγαντας. Ένας γίγαντας όμως που τελούμε εν υπνώσει. Άλλοι τόσοι υπολογίζονται και στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση. Το περσινό τους κινηματικό ξύπνημα άφησε πράγματα, αλλά όχι τόσο για το περιεχόμενο του σχολείου σήμερα. Δεν πρέπει να αφήσουμε από τη σκέψη μας και εκείνο το κομμάτι των πανεπιστημιακών που «πετιέται» στο περιθώριο της έρευνας και της μονιμότητας, από τις αλλαγές που προωθούνται στην ανώτατη εκπαίδευση.

Αν αναλογιστεί κανείς ότι οι εκατοντάδες χιλιάδες εκπαιδευτικοί είμαστε «εγγράμματοι εργαζόμενοι», η συνεισφορά μας στην πολιτική κουλτούρα της χώρας, έξω από το στενό χώρο του σχολείου, είναι μηδαμινή. Το ερώτημα είναι πόσο είναι σημαντική και μέσα. Εδώ δεν αναφερόμαστε στον επίσημο ρόλο μας. Σ’ αυτόν ακόμα κρατιόμαστε στατιστικά στο επίπεδο του αναγκαίου. Όχι όμως πάντοτε στα μάτια των γονέων – άδικα ή δίκαια – αδιάφορο.

Τα αιτήματά μας, όπως εκφράζονται στο επίπεδο του ΔΣ της ΟΛΜΕ ή των συμπολιτευόμενων την Κυβέρνηση ή των αντιπολιτευόμενων σεχταριστικά το ΔΣ της ΟΛΜΕ, είναι παγιωμένα κι αυτά εδώ και είκοσι χρόνια. Περιορίζονται βασικά σε, δίκαιες μεν, μισθολογικές και ασφαλιστικές κυρίως διεκδικήσεις, που όμως δεν φαίνονται ικανές να συνεγείρουν τον κλάδο έτσι ώστε να παλέψει γι’ αυτές, αλλά και για την συνολική ανατροπή της εισοδηματικής πολιτικής. Φυσικά γίνονται επί μέρους προσπάθειες και για το περιεχόμενο του σχολείου με μικρή επιτυχία.

Όμως σήμερα οι εκπαιδευτικοί φέρουμε το βάρος μιας ευθύνης που ξεπερνά τα στενά κλαδικά όρια και αγκαλιάζει το σύνολο της κοινωνίας. Πρόκειται για την υπεράσπιση του μορφωτικού αγαθού, της παιδείας και του πολιτισμού γενικά. Η υπεράσπιση αυτή δεν εξαντλείται στα επίσης δίκαια, μα συχνά γενικόλογα αιτήματα για αύξηση των δαπανών για την παιδεία και ένα δωδεκάχρονο δημόσιο δωρεάν σχολείο. Αυξήσεις ναι, αλλά για ποιο σκοπό; Δώδεκα χρόνια στο σχολείο; Σύμφωνοι, αλλά με ποιο περιεχόμενο και ποιους στόχους; Οι εκπαιδευτικοί δεν έχουμε πλέον καμία δικαιολογία. Οφείλουμε να παρέμβουμε άμεσα και δυναμικά ορθώνοντας ένα τείχος απροσπέλαστο στην επίθεση της βαρβαρότητας του εμπορεύματος και της εμπορευματοποίησης της γνώσης και του πολιτισμού.

Γι’ αυτό είναι ανάγκη να ξανα-θυμηθούμε έμπρακτα το διπλό μας ρόλο. Διπλό ρόλο στο χώρο του σχολείου (υπαλληλικός και αποκαλυπτικός). Διπλό ρόλο στο χώρο της γνώσης (κέντρο το σχολείο, κέντρο και ο ιδιαίτερος ρόλος μας στις τοπικές και όχι μόνο κοινωνίες).

Το κεφάλαιο σήμερα ενδιαφέρεται καταρχάς για την παραγωγή πειθήνιων στελεχών, κοινώς εξαρτημάτων, πιστών υπαλλήλων της απρόσωπης μεγαμηχανής πολλαπλασιασμού των κερδών μιας ισχνής μειοψηφίας, που κερδοσκοπεί σε βάρος των ανθρώπων και της φύσης σε όλο τον πλανήτη, που δωροδοκεί γερά το 1/3, συντηρεί το άλλο 1/3 και εξουθενώνει τους υπόλοιπους.

Η επιστήμη, η τέχνη, η τεχνολογία και η τεχνική παράγονται από την εποχή της πρώτης βιομηχανικής επανάστασης και με ένταση στην εποχή μας, όχι για να διευρύνουν τη γνώση σε όλους, να κατανείμουν πιο δίκαια τα αγαθά και να προωθήσουν τον αλληλέγγυο και συλλογικό τύπο ανθρώπου, αλλά για το αντίθετο: Να κατακερματίσουν τη γνώση, να διευρύνουν τις ταξικές αποστάσεις, να υποβαθμίσουν τα πολιτισμικά – εθνικά υποδείγματα, να ξεζουμίσουν τη φύση και να εξατομικεύσουν ανταγωνιστικά τον άνθρωπο.

Γι’ αυτό και στο επίπεδο του σχολείου η επαγγελματική κατάρτιση δεν στοχεύει στην παροχή ευρύτερων γνώσεων και γενικής εκπαίδευσης – γεγονός που αποτελεί έναν από τους στόχους της επαγγελματικής εκπαίδευσης – αλλά περιορίζεται σε παροχή καθαρά εξειδικευμένων γνώσεων και δεξιοτήτων, σχεδιασμένη καθώς φαίνεται με πολύ τέχνη, παρά τα μοιραία λάθη τακτικής… Δηλαδή χρησιμοποιούνται και οι νέες τεχνολογίες όχι για την ανάπτυξη των γνώσεων και δεξιοτήτων, αλλά για τη διάσπαση και το πολυκερματισμό τους, για το μοίρασμα της φτώχιας μέσω της καταρτισιμότητας.

Στο δυτικό κόσμο οι περισσότεροι και ειδικά οι νέοι, οι γυναίκες και οι μετανάστες, προορίζονται για ν’ αποτελέσουν τους εξαρτημένους απασχολήσιμους και άβουλους καταναλωτές, χωρίς εργασιακή ασφάλεια, με περιορισμένες «χρήσιμες» γνώσεις, χωρίς όμως κρίση, παιδεία, συλλογική ταυτότητα και άρα πολιτισμό. Για την τελευταία λοιπόν αυτή κατηγορία, δεν… «χρειάζεται» παιδεία και πολιτισμός και μένει ν’ αποτελεί τον εξαθλιωμένη από τη βία και τα ναρκωτικά κεντρικό πόλο της «ανώνυμης μάζας» των παραγκουπόλεων στον τρίτο κόσμο και των φτωχογειτονιών γύρω από τις πλούσιες μητροπόλεις στον δυτικό.

Την προβολή της κυρίαρχης ιδεολογίας γι’ αυτά την έχει αναλάβει κατεξοχήν η τηλεόραση και συνεπικουρούν τα υπόλοιπα ΜΜΕ. Το σχολείο έτσι «καλείται» να αναπαράγει την κοινωνική ιεραρχία, που περιγράφηκε παραπάνω, μέσα από την αναμόρφωση των προγραμμάτων, τα νέα βιβλία, τις «νέες μεθόδους διδασκαλίας», τα πρότζεκτ, τα ευέλικτα προγραμματάκια, τη μονομέρεια των εργαστηριακών εξοπλιστικών πακέτων στην ΤΕΕ, που προωθούν την επίδειξη, αντί της εργαστηριακής εξάσκησης – απόκτησης επαγγελματικής εμπειρίας!

Εξ ου και η υποχρηματοδότηση της παιδείας με την άλλη της όψη: τη «γενναιοδωρία» ή «φιλανθρωπία» σε προγράμματα κατάρτισης και επιχειρηματικότητας, σε ιδιωτικοποιήσεις, σε διεκδίκηση της έρευνας από το κεφάλαιο, στον κατακερματισμό της γνώσης, στην αναθεώρηση – νεοφιλελευθεροποίηση – του συντάγματος, στο ξαναγράψιμο της ιστορίας, στην ουσιαστική κατάργηση της γλωσσικής διδασκαλίας, στα κουτάκια στο Δημοτικό, στο κατέβασμα της ύλης προς τα κάτω. Έτσι, το σχολείο, ειδικά το ελληνικό, φαντάζει σήμερα σαν ένας βράχος στον ωκεανό που αντιστέκεται στα αγριεμένα κύματα, για πόσο ακόμα όμως;

Η επίθεση που δέχεται η κοινωνία από το κεφάλαιο δεν περιορίζεται στην οικονομική εκμετάλλευση. Στόχος του δεν είναι μόνο να εμπορευματοποιήσει τα πάντα, αλλά να παραγάγει εκείνον τον ανθρωπολογικό τύπο, που θα αποδέχεται και θα επιζητά την κυριαρχία του εμπορεύματος, που θα έχει μετατραπεί ο ίδιος και σε εμπόρευμα και σε χρήστη, που θα υποτάσσεται στην «άυλη» υπεραξία του τίποτα επί της ουσίας.

Το πρόβλημα για το κεφάλαιο δεν είναι τόσο να επιβάλει στην κοινωνία το… Mall, αλλά κυρίως να φτιάξει έναν πανομοιότυπο παγκόσμιο καταναλωτή, που θα θεωρεί αυτού του τύπου την αγορά, το περιβάλλον και τις σχέσεις που συνεπάγεται το Mall, τον ιδανικό… τρόπο ζωής.

Επομένως σήμερα, αποτελεί άμεση προτεραιότητα να εντάξουμε ως ΟΛΜΕ στα αιτήματά μας το ζήτημα του περιεχομένου της παρεχόμενης γνώσης και του γνωστικού εύρους της προετοιμασίας των νέων στο συνεχώς μεταβαλλόμενο εργασιακό και κοινωνικό περιβάλλον. Ειδικά είναι ανάγκη να επιμείνουμε στην αντιστοίχηση του περιεχομένου του σχολείου με την ηλικία, στην κριτική στα σχολικά εγχειρίδια, στα ωρολόγια προγράμματα, στο τρόπο και ρόλο των εξετάσεων και τέλος στην όλη λογική του σημερινού σχολείου. Να προβάλουμε δηλαδή την δημιουργική κριτική μας στα παλιά και νέα προγράμματα σε όλες τους τις μορφές. Να εξηγήσουμε τους τρόπους με τους οποίους δημιουργείται συχνά ο σημερινός λειτουργικός αναλφαβητισμός, ο οποίος συχνά ξετινάζει τα παιδιά των λαϊκών στρωμάτων, των απομονωμένων, των μειονοτήτων, των μεταναστών, κλπ, και τα μετατρέπει σε καταρτιζόμενους τύπου «βίδας».

Στην ανάγκη δημιουργίας των βιβλιοθηκών, ολοήμερων αναγνωστήριων, εργαστηρίων για όλα τα σχολεία και τις αντιφάσεις που δημιουργούνται όταν αυτά υπάρχουν, λόγω των παρενεργειών της ασήμαντης αντισταθμιστικής εκπαίδευσης, των φίλτρων και της ανάγκης των φροντιστηρίων.

Δεν έχει νόημα να υπερασπιζόμαστε το δημόσιο σχολείο μόνο γενικά και αόριστα. Είναι ανάγκη – από χθες – να υπερασπιζόμαστε τη γλωσσική διδασκαλία με σταθερότητα, ειδικά όταν εκτός σχολείου προωθείται κυρίως η χρήση της συνθηματολογικής έκφρασης. Να παλέψουμε για την μνήμη της ιστορικο – πολιτισμικής συνείδησης, όταν στη θέση της αναγκαίας αφήγησης που χρειάζονται οι μαθητές, επικράτησε ήδη το θραύσμα της ιστορικής πληροφορίας και της αποσπασματικής γνώσης.

Να παλέψουμε για την οργανική σύνδεση της διεθνικής συνείδησης με την εθνική. Δεν είναι δυνατόν να αντιπαλεύουμε τον εθνικισμό και να καταλήγουμε να υπερασπιζόμαστε ένα άπατρι κοσμοπολιτισμό, που προωθείται για χάρη της Ευρωπαϊκής Ένωσης των Επιχειρήσεων…

Δεν μπορούμε να αποδεχόμαστε το ξαναγράψιμο της ιστορίας των λαών στα πλαίσια αυτών των υπερεθνικών ενώσεων, ώστε να τροποποιηθεί η συλλογική μνήμη προς όφελος της εμπορευματικής κυκλοφορίας – κερδοφορίας, αλλά μόνο στα πλαίσια εθνικού-διεθνικού: Να αρνηθούμε επομένως τόσο την «εθνοκεντρική αιχμαλωσία», τόσο και τον «αστιγματικό κοσμοπολίτικο πολτό».

Δεν είναι δυνατόν να αρνούμαστε την παροχή στοιχείων συλλογικής, πολιτισμικής, εθνικής και θρησκευτικής ταυτότητας στους μαθητές, παράλληλα και διεθνικής, απλά γιατί ο επικίνδυνος εθνικισμός και ο στείρος και συχνά αντιεπιστημονικός θρησκευτισμός άλωνε τα σχολεία.

Δεν μπορούμε επίσης να μαγικοποιούμε το ρόλο της νεωτερικής επιστήμης – ειδικά τις φυσικές – όταν πια γνωρίζουμε ότι δεν είναι ουδέτερη, ποιοι την προωθούν, ποιοι την χρηματοδοτούν, για ποιους σκοπούς και τι παρενέργειες ανθρωπολογικές – οικολογικές έχουν ήδη επιφέρει στη ζωή μας και να αγνοούμε την δυνατότητα άλλων επιστημονικών προτύπων που μπορούν να είναι συμβατά με τον άνθρωπο και τη φύση. Δεν μπορούμε επομένως να την κάνουμε θρησκεία…

Δεν μπορούμε να εκθειάζουμε τον αθλητισμό και πρωταθλητισμό στο σχολείο, όχι μόνο γιατί έχει φέρνει το ντόπινγκ στα σωθικά του, αλλά κυρίως γιατί έπαψε σχεδόν το μάθημα να είναι φυσική και ομαδική αγωγή. Είναι το κύριο όχημα εμπέδωσης του ανταγωνισμού.

Δεν μπορούμε ιδιαίτερα να μένουμε απαθείς στα όσα συμβαίνουν σήμερα στη πολύπαθη Επαγγελματική Παιδεία με τις αναδιαρθρώσεις της παραγωγής που φτάνει στη χώρα μας μέχρι τη κατάργηση ολόκληρων τομέων της αγροτικής οικονομίας και της πρωτογενούς παραγωγής γενικά, χωρίς να αντικαθίστανται με νέους.

Στη βάση επομένως του αποκαλυπτικού μας ρόλου, αυτού που δεν επιθυμεί το «σύστημα», δεν μπορούμε να αγνοούμε ή να υποτιμάμε και τις δικές μας ευθύνες. Είναι ανάγκη να ανατρέψουμε το άγονο και προβληματικό κλίμα και στην τάξη, να μη διαιωνίζουμε την απάθεια με την «δημοσιοϋπαλληλική νοοτροπία» που μας τροφοδοτεί το σημερινό εκπ/κό σύστημα. Αναπτύσσοντας την παιδαγωγική μας ελευθερία, οφείλουμε να παρέχουμε και να αναδιαμορφώνουμε και τα καθιερωμένα δεδομένα με τις αλλοιωμένες σχέσεις μας με τους μαθητές μας, που ως παρενέργεια αναπτύσσεται στο βαθμό που πνίγουμε τον αποκαλυπτικό μας ρόλο.

Και οι σκέψεις δεν έχουν τελειωμό…

Εάν εμείς δεν ανέβουμε ένα σκαλί πιο ψηλά, η εκχώρηση των υπηρεσιών μιας απονευρωμένης εκπαίδευσης στον ιδιωτικό τομέα, άμεσα ή έμμεσα, θα είναι μοιραία.

Οι εκπαιδευτικοί, αν πραγματικά ανοίξουμε και ένα τέτοιο μορφωτικό κίνημα, θα οδηγηθούμε να προτείνουμε άλλα πλαίσια «προγράμματος σπουδών», άλλο περιεχόμενο στη διδακτέα ύλη και με άλλη δομή, έτσι που να ικανοποιεί όχι τις ανάγκες της εμπορευματικής παγκοσμιοποίησης, αλλά αυτές της συντριπτικής πλειοψηφίας του ελληνικού λαού. Πολύπλευρη και ολοκληρωμένη Γνώση επομένως, στην υπηρεσία του λαού και του τόπου, όπως έλεγε κι ένα παλιό σύνθημα της αριστεράς, που θα απευθύνεται στην όλη ανθρώπινη φύση των μαθητών μας.

Έχει καταγραφεί ότι η έλλειψη μιας τέτοιας στρατηγικής εντός και εκτός του σχολείου, αποδυναμώνει το ρόλο και των συλλόγων διδασκόντων. Τα φαινόμενα όπως καταγράφτηκαν με τις βιντεοσκοπήσεις βιασμών ή τραμπουκισμών μαθητών, τόσο σε σχολεία της επαρχίας, όσο και των μεγάλων πόλεων, έτσι όπως αντιμετωπίστηκαν από τους γονείς και τα ΜΜΕ απέναντι στους καθηγητές, φανερώνουν το όριο που έχουμε φτάσει.

Όσο αυξάνεται η αποδυνάμωση του μορφωτικού, παιδαγωγικού, αλλά και του συνδικαλιστικού ρόλου των συλλόγων διδασκόντων, όσο η αποδοχή και επιζήτηση των ατομικών εκδουλεύσεων παγιώνεται, τόσο και η απόσταση από τον γραφειοκρατικό, αλλά κυρίως και από τον ριζοσπαστικό συνδικαλισμό θα μεγεθύνεται.

Το χάσμα μεταξύ των καθηγητών της τάξης και του συνδικάτου (ως συλλογικού τρόπου αντιμετώπισης της ζωής με τις ανάγκες της) θα μεγαλώνει, όσο θα αρνούμαστε τα μεγάλα γεγονότα και τις πρωτοβουλίες για την αλλαγή πορείας της ΟΛΜΕ στο ζήτημα αυτό. Η εμμονή σε «κλισέ», που η ζωή έδειξε ότι θέλουν μετασχηματισμό, δεν κάνει τίποτε άλλο, παρά να διατηρεί τη σημερινή κατάσταση. Διαφορετικά σε λίγο καιρό η νέα βάρδια στα σχολεία θα πάρει τις δικές της πρωτοβουλίες με τους δικούς της όρους γκρεμίζοντας πιθανά και ό,τι θετικό έχουν κατακτήσει οι παλιές βάρδιες…

Ο γίγαντας πρέπει λοιπόν να σηκωθεί από τον ύπνο και τον εφησυχασμό του. Οφείλει να παλέψει – μαζί με όσα δημιουργικά και ανυπότακτα τμήματα της κοινωνίας – μετατρέποντας και το σχολείο σε μια εστία πολιτισμικής αντίστασης. Διαφορετικά θα συνεχίσει να υποφέρει από τη μανιοκατάθλιψη που προκαλεί η αίσθηση της ματαιότητας και η αδυναμία του να αντιμετωπίσει τα αδυσώπητα ερωτήματα στο βλέμμα των παιδιών, στην απόγνωση των γονιών, στην απογοήτευση της νέας χτυπημένης βάρδιας εκπαιδευτικών από τον εξευτελισμό μέχρι να επιτύχουν, αν μπορέσουν, τον μόνιμο διορισμό.

Το νέο πολιτιστικό, πολιτισμικό, μορφωτικό και εκπαιδευτικό ρεύμα που είναι ανάγκη να υπάρξει στη χώρα μας χρειάζεται συμμαχίες και ανεξάρτητη λογική και δράση, χωρίς να αποκλείει κάθε οργανωμένη κοινωνική συνιστώσα, εκ των προτέρων, στο βαθμό που σε ένα ή περισσότερα ζητήματα βρίσκεται στην κατεύθυνση που αδρά περιγράψαμε.

Αυτό δεν σημαίνει βεβαίως ότι δεν έχουμε ανάγκη μιας πολιτικής – συνδικαλιστικής απόφασης του 13^ου συνεδρίου, με στόχο να συνθέσουμε δημιουργικά με βάση τις αποφάσεις του 12^ου συνεδρίου, τις εμπειρίες των δύο ετών, τις νέες ανάγκες, την νέα πολιτική συγκυρία.

1) Παναγιώτης Μπούρδαλας, εκλεγμένος με το ψηφοδέλτιο «Εκπαιδευτική Παρέμβαση» Α΄ ΕΛΜΕ Αχαΐας.

2) Τάσος Χατζηαναστασίου,   εκλεγμένος με το ψηφοδέλτιο «Απέναντι Όχθη», ΕΛΜΕ  Αργολίδας.

3) Αντώνης Ναξάκης, εκλεγμένος με το ψηφοδέλτιο «Πρωτοβουλία Παρέμβαση Εκπαιδευτικών», ΕΛΜΕ  Χανίων.

4) Κώστας Κορδάτος, εκλεγμένος με το ψηφοδέλτιο «Ριζοσπαστική Αγωνιστική Συσπείρωση» – Ρ.Α.Σ.,  Β΄ ΕΛΜΕ Αιτωλ/νίας.

5)  Κώστας Βαμβακάς, εκλεγμένος με το ψηφοδέλτιο «Συνδικαλιστική Αυτονομία»,    ΕΛΜΕ  Ελευσίνας.

6) Δημήτρης Καρυώτης, εκλεγμένος με το ψηφοδέλτιο «Συνδικαλιστική Αυτονομία»,    ΕΛΜΕ  Ελευσίνας.

7) Ηλίας Παπαχατζής, εκλεγμένος με το ψηφοδέλτιο «Ενιαία Αγωνιστική Κίνηση», ΕΛΜΕ   Ηλείας.

Άρης Δαπέργολας, εκλεγμένος με το ψηφοδέλτιο «Ανεξάρτητη Εκπαιδευτική Συνεργασία», ΕΛΜΕ   Ροδόπης.

9)   Νίκος Μπέκης, εκλεγμένος με το ψηφοδέλτιο «Ανεξάρτητο Συνδυασμός»,

ΕΛΜΕ Ημαθίας.

10) Μαρίνα Μπογδάνου, εκλεγμένη με το ψηφοδέλτιο «Εκπαιδευτικές Παρεμβάσεις», ΕΛΜΕ Κέρκυρας.

 27-06-2007

Βρισκόμαστε, επομένως, μπροστά σε έναν εκπαιδευτικό μεσαίωνα, όπου οι αριστοκρατίες κρατούν για τον εαυτό τους την μόρφωση παραδίδοντας τις «μάζες» αβοήθητες στο έλεος της αμάθειας. Το εύρος του φαινομένου και η λειτουργία του σε ό,τι αφορά στην πολιτική και κοινωνική πραγματικότητα το καθιστά ένα από τα κεντρικότερα ζητήματα που θα πρέπει να αντιμετωπίσουν όλα τα εκπαιδευτικά κινήματα από εδώ και πέρα. Ταυτόχρονα, βέβαια, αποτελεί μία καλή, κοινή, πραγματική βάση για να συναντηθούν επιτέλους κινήσεις από όλες τις εκπαιδευτικές βαθμίδες και να ενώσουν την φωνή τους εναντίον της, υπερβαίνοντας τον συντεχνιασμό τους και θέτοντας για πρώτη φορά έπειτα από πολύ καιρό ένα ζήτημα που αφορά μεν την εκπαίδευση αλλά ενδιαφέρει ολόκληρη την κοινωνία…

Η παγκοσμιοποίηση επελαύνει πάνω στον πλανήτη ενσωματώνοντας στους μηχανισμούς της κάθε έκφραση της συλλογικής και της ατομικής μας ύπαρξης. Θύμα της, έχει πέσει και η εκπαίδευση, που πλέον έχει δεσμευτεί απόλυτα, ώστε να λειτουργεί με βάση τους νόμους και τους κανόνες της. Στην χώρα μας, όπου τα τελευταία 15 χρόνια ζούμε την προσαρμογή στο μοντέλο της παγκοσμιοποίησης, η υποταγή της εκπαίδευσης στα κελεύσματά της βρίσκεται ακόμα σε εξέλιξη, την βιώνουμε δηλαδή σε πραγματικό χρόνο κι έτσι μπορούμε να έχουμε πολύ καλύτερη εικόνα για το ποιόν της.

Όταν μιλάμε για την εκπαίδευση στα πλαίσια της παγκοσμιοποίησης, όπου κυριαρχεί μία χρησιμοθηρική λογική που υποτάσσει τα πάντα στο συμφέρον και τους όρους του κυρίαρχου μοντέλου, μιλάμε στην ουσία για ένα εργοστάσιο παραγωγής πειθήνιων εργαζόμενων, υπάκουων καταναλωτών και λαών κατακερματισμένων, ανίκανων να κατανοήσουν, να κριτικάρουν και να αντιδράσουν στις πολιτικές, οικονομικές και γεωπολιτικές αποφάσεις των πραγματικών κυρίαρχων του πλανήτη.
Τίποτε λιγότερο και τίποτε περισσότερο. Ακόμα και η δημόσια εκπαίδευση που μετέδιδε την γνώση –διαποτισμένη, βεβαίως, από την κυρίαρχη ιδεολογία– ως κοινωνικό αγαθό είναι πλέον παρελθόν. Βρισκόμαστε μπροστά σε μία συγκριτικά πολύ χειρότερη κατάσταση, όπου η εκπαίδευση απροκάλυπτα αναπαράγει το σύστημα. Είναι, δηλαδή, ένα απογυμνωμένο εργαλείο στα χέρια των ισχυρών, με όλη την κυριολεξία του όρου.

Σήμερα η ελληνική εκπαίδευση, ακολουθώντας καταϊδρωμένη τα διεθνή πρότυπα, προσαρμόζεται στις τρεις ύψιστες αρχές του συστήματος: επιχειρηματικότητα, χρηστικότητα, πολιτική ορθότητα. Η προσαρμογή γίνεται σταδιακά και σήμερα την βιώνουμε στον πραγματικό της χρόνο σε κάθε βαθμίδα. Το υπουργείο, το παιδαγωγικό ινστιτούτο και η Ευρωπαϊκή Ένωση αξιοποιούν τα προγράμματα των Βρυξελλών και τους εθνικούς πόρους για να φέρουν σε πέρας αυτόν τον «μεγάλο μετασχηματισμό»: Ήδη, τα βιβλία αλλάζουν σ’ όλες τις βαθμίδες, οι δάσκαλοι και οι καθηγητές επιμορφώνονται στην νέα παιδαγωγικό πρότυπο και το καινούργιο περιεχόμενο της γνώσης και τα προγράμματα των μεταπτυχιακών σπουδών μεταβάλλονται. Οι αλλαγές αυτές είναι καταστροφικές. Βεβαίως, το μεγαλύτερο βάρος δίνεται στο Δημοτικό, εκεί όπου διαμορφώνονται οι βάσεις της μόρφωσης.
Η χρηστικότητα επιτάσσει την προσήλωση της παιδείας στον καθημερινό πολιτισμό, δηλαδή στον πολιτισμό της κατανάλωσης και της τηλεθέασης. Γι’ αυτό και στα νέα βιβλία της Γλώσσας, η εξοικείωση με την ανάγνωση πραγματοποιείται όχι μέσα από την λογοτεχνία, τα μικρά δοκίμια ή την ποίηση αλλά μέσα από συνταγές μαγειρικής, διαφημίσεις κινητών και παιχνιδομηχανών και οδηγούς πόλεων.

Η επιχειρηματικότητα διδάσκει ποικιλοτρόπως στα παιδιά τους όρους του «νέου ανταγωνιστικού περιβάλλοντος» και την προσαρμογή στις «νέες μορφές εργασίας». Γι’ αυτό και σχεδόν όλα τα προβλήματα των μαθηματικών στα βιβλία του Δημοτικού έχουν να κάνουν με το χρήμα και την καλύτερη αξιοποίησή του. Αργότερα, βεβαίως, αφού σφηνωθεί μία για πάντα στο μυαλό του παιδιού ότι τα πάντα γύρω του λειτουργούν ως εμπορεύματα, η «εκπαίδευση» προχωράει ένα βήμα παραπέρα: Την σειρά έχουν διαγωνισμοί του τύπου «η καλύτερη επιχειρηματική ιδέα» ή εργασίες στα μαθήματα της οργάνωσης και διοίκησης των επιχειρήσεων ή της τεχνολογίας (που προφανώς έχουν σχέση με την αγορά).

Για την δε πολιτική ορθότητα, η «νέα θαυμαστή γνώση» ξεδιπλώθηκε σε όλη του την έκταση προσφάτως, στο νέο βιβλίο Ιστορίας της Στ’ Δημοτικού. Σε ό,τι αφορά στο περιεχόμενο εξωραΐζεται κάθε τι που συνδέεται ιστορικά με την παρούσα τάξη πραγμάτων, η γέννηση του καπιταλισμού και η αποικιοκρατία, ενώ ταυτόχρονα υποβαθμίζονται εντέχνως όλες εκείνες οι μεγάλες στιγμές της εθνικής και της κοινωνικής αντίστασης του λαού μας. Και βεβαίως, η πρόσφατη φιλία των Ελλήνων επιχειρηματιών και των αγαπημένων πολιτικών της Αμερικανικής Πρεσβείας με τους Τούρκους στρατοκράτες επιβάλλει τον εξωραϊσμό της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, την υποβάθμιση της εισβολής στην Κύπρο κ.ο.κ. Ταυτόχρονα, η μέθοδος της συγγραφής του βιβλίου αποτρέπει την συγκρότηση κάθε μορφής ιστορικής συνείδησης, αφού η ψευδεπίγραφα «διαθεματική» προσέγγιση την οποία ασπάζεται, μπουκώνει στους ρυθμούς ενός καταιγιστικού τηλεοπτικού ζάπινγκ με κατακερματισμένες πληροφορίες το μυαλό του μαθητή καθιστώντας τον ανίκανο να διακρίνει έστω και υποτυπωδώς τις τόσο απαραίτητες για την ανάγνωση της ιστορίας σχέσεις μεταξύ αιτίου και αιτιατού.
Αναφερθήκαμε τόσο πολύ στο βιβλίο της Ιστορίας, γιατί αυτό αποτελεί «πιλότο» στην Ελλάδα για την νέα πραγματικότητα που θα επιβάλλει η πολιτική ορθότητα στην εκπαίδευση. Όπως δήλωσε ο Τ. Φρήντμαν πρόσφατα, στην εποχή της παγκοσμιοποίησης ο κόσμος είναι επίπεδος. Προκειμένου να διαμορφώσουν τους υπηκόους αυτού του κόσμου, οι δυνάμεις της πολιτικής ορθότητας αναλαμβάνουν να κατασκευάσουν ένα παρελθόν κι ένα παρόν ισοπεδωμένο από κάθε ιδέα, παράσταση ή γεγονός που να μπορεί δυνητικά να ενισχύσει οποιαδήποτε αντιστασιακή λογική. Σύμφωνα μ’ αυτήν, κάθε λαός που αγωνίζεται για την χειραφέτησή του από τα αυτοκρατορικά δεσμά των ΗΠΑ είναι «εθνικιστικό», ενώ κάθε κίνημα που εξεγείρεται εναντίον της ασυδοσίας και του προκλητικού πλουτισμού των αρχουσών τάξεων φέροντας προ των ευθυνών τις διεφθαρμένες πολιτικές ελίτ είναι «λαϊκιστικό». Και βεβαίως, όλες οι μεγάλες επαναστάσεις και τα κινήματα, ελληνικά, ξένα ή διεθνή καταδικάζονται στο πυρ το εξώτερον . Γνωρίζουμε τους φορείς αυτής της ιδεολογίας στην Ελλάδα: είναι το ΕΛΙΑΜΕΠ, το αγαπημένο θίνκ τανκ της αμερικανικής πρεσβείας, που τόσο πολύ ενεπλάκη υπέρ της αναθεώρησης του άρθρου 16* είναι επίσης το CDRSEE, η διαβόητη μη-κυβερνητική οργάνωση που προωθεί εγχειρίδια επιμόρφωσης των καθηγητών γυμνασίου με την τελευταία λέξη του ιστορικού αναθεωρητισμού, με την αμέριστη υλική και πολιτική βοήθεια του αμερικανικού υπουργείου εξωτερικών, της Coca Cola 3E, του Regency Casino και του μεγαλοχρηματιστή Τζώρτζ Σόρος* και είναι όλοι αυτοί οι πανεπιστημιακοί, από τον Λιάκο, την Ρεπούση, την Κουλούρη μέχρι τον Μαρκέτο και τον Γιαννουλόπουλο και τους λοιπούς απολογητές του υπουργείου Παιδείας και των νεοφιλελεύθερων τεχνοκρατών.

Η επέλαση της αμάθειας
Από την σκοπιά μιας εκπαίδευσης που συμβάλλει στην ολόπλευρη μόρφωση των ανθρώπων, δίνοντας τους εφόδια για να μπορέσουν να ολοκληρωθούν ως ενεργοί πολίτες και σκεπτόμενοι άνθρωποι, να συγκροτήσουν μία προσωπικότητα που είναι ικανή να έλθει σε επαφή με την πολιτική, τις τέχνες και ό,τι συνεπάγεται η ανθρώπινη ύπαρξη πέρα από την επιβίωση, οι αλλαγές αυτές είναι καταστροφικές.

Μπορούν δε να συνοψιστούν υπό έναν όρο, την αμάθεια. Το μείγμα της χρηστικότητας, της επιχειρηματικότητας και της πολιτικής ορθότητας είναι εκρηκτικό. Παράγει λειτουργικούς ηλιθίους που είναι ικανοί μεν να διεκπεραιώσουν τον ρόλο τους ως εργαζόμενοι και ως καταναλωτές ή να πιπιλίσουν με δέκα λέξεις τα μοτίβα της προπαγάνδας, αλλά αδυνατούν να διαβάσουν ή να κατανοήσουν ένα σοβαρό άρθρο σε μία εφημερίδα, να διατυπώσουν μία ολοκληρωμένη πολιτική άποψη, να κατανοήσουν και να κριτικάρουν τον κόσμο που τους περιβάλλει. Δεν μπορούν να κατανοήσουν το υψηλό νόημα των τεχνών, ενώ έχουν εθιστεί στην πνευματική αθλιότητα της τηλέ-ψυχαγωγίας και των κωλάδικων. Και βεβαίως, τέτοιοι άνθρωποι δεν μπορούν επ’ ουδενί να υπάρξουν ως πολίτες διαμορφώνοντας ένα ζωντανό κοινωνικό σώμα που βελτιώνει τους όρους της ζωής τους. Τουναντίον, μπορούν μόνο να λιμνάσουν στα πλαίσια του υφιστάμενου μοντέλου. Αυτοί οι άνθρωποι είναι σχεδόν αμόρφωτοι και κατά συνέπεια ευάλωτοι σε οποιονδήποτε μηχανισμό υποταγής.

Η αμάθεια λειτουργεί σωρευτικά. Οι βάσεις της μπαίνουν στο δημοτικό, κατασταλάζει στο γυμνάσιο και το λύκειο και ολοκληρώνεται στο πανεπιστήμιο. Και πέρα από την πολιτική και την κοινωνική της διάσταση, έχει και μία λειτουργική. Τελευταία, μετά τις μεταρρυθμίσεις Αρσένη, όλο και περισσότεροι καθηγητές πανεπιστημίου παραπονούνται για τις αδυναμίες των φοιτητών τους: δεν μπορούν να συντάξουν ένα ολοκληρωμένο γραπτό* δεν καταλαβαίνουν βασικές έννοιες που χρειάζονται λίγη κριτική σκέψη και επεξεργασία παραπάνω* δεν μπορούν να μελετήσουν παρά μέσω της απομνημόνευσης* και φυσικά πάσχουν σοβαρά από την έλλειψη φαντασίας και δημιουργικότητας. Γι’ αυτό, εξ’ άλλου, η εκπαιδευτική αγορά έχει ανακαλύψει τελευταία έναν νέο, προσοδοφόρο κλάδο, τα πανεπιστημιακά φροντιστήρια που «βοηθούν» τους φοιτητές να τελειώσουν τις σπουδές τους.
Βεβαίως, η αμάθεια έχει και μια κυρίαρχη ταξική διάσταση. Τα νέα εκπαιδευτικά ήθη και οι μέθοδοι εξαπλώνονται δίχως κανέναν φραγμό στα υποβαθμισμένα δημόσια σχολεία και στα πιο κακόφημα πανεπιστήμια της χώρας, τα ΤΕΙ και τα δεκάδες ΑΕΙ που έχουν ανοίξει στην περιφέρεια. Αντιθέτως, η αφρόκρεμα των ιδιωτικών σχολείων, όπως είναι το Αρσάκειο, του Μοραΐτη και το Αμερικανικό Κολέγιο καθώς και οι «τοπ» σχολές, η πρόσβαση στα οποία απαιτεί θητεία στα ακριβά, «καλά» φροντιστήρια έχουν βάλει φραγμούς στους μηχανισμούς που παράγουν την αμάθεια. Και τούτο είναι επόμενο, μιας και τα παιδιά των ελίτ, οι αυριανοί ηγέτες, διευθυντές και μάνατζερ πρέπει να έχουν τα απαραίτητα εφόδια και το πνευματικό επίπεδο εκείνο που θα τους επιτρέψει να φέρουν σε πέρας τα ανώτερά τους καθήκοντα. Εδώ ακριβώς φαίνεται η υποκρισία των ελίτ και όλων των άμεσων και έμμεσων υποστηρικτών τους: προωθούν με θέρμη τα «νέα ήθη» στα σχολεία που πηγαίνουν οι κατώτερες τάξεις και οι μικρομεσσαίοι για να τους αποβλακώσουν ενώ για τα δικά τους παιδιά, κρατούν «επίπεδο», ενδιαφέρονται για την ολόπλευρη μόρφωσή τους, εξασφαλίζουν ότι θα αποκτήσουν, παράλληλα με τις τεχνικές γνώσεις, και ένα υψηλό επίπεδο γενικής παιδείας
Βρισκόμαστε, επομένως, μπροστά σε έναν εκπαιδευτικό μεσαίωνα, όπου οι αριστοκρατίες κρατούν για τον εαυτό τους την μόρφωση παραδίδοντας τις «μάζες» αβοήθητες στο έλεος της αμάθειας. Το εύρος του φαινομένου και η λειτουργία του σε ό,τι αφορά στην πολιτική και κοινωνική πραγματικότητα το καθιστά ένα από τα κεντρικότερα ζητήματα που θα πρέπει να αντιμετωπίσουν όλα τα εκπαιδευτικά κινήματα από εδώ και πέρα. Ταυτόχρονα, βέβαια, αποτελεί μία καλή, κοινή, πραγματική βάση για να συναντηθούν επιτέλους κινήσεις από όλες τις εκπαιδευτικές βαθμίδες και να ενώσουν την φωνή τους εναντίον της, υπερβαίνοντας τον συντεχνιασμό τους και θέτοντας για πρώτη φορά έπειτα από πολύ καιρό ένα ζήτημα που αφορά μεν την εκπαίδευση αλλά ενδιαφέρει ολόκληρη την κοινωνία…

Θείος

Στις 05/05 και ενώ εξελισσόταν πάρτυ του Ραδιοφωνικού Σταθμού «1431» ομάδες επιτέθηκαν έξω από τον χώρο του πανεπιστημίου καίγοντας και προκαλώντας φθορές σε αυτοκίνητα. Ώρες μετά, η αστυνομία προσήγαγε τον φοιτητή Χημικών Μηχανικών Παναγιώτη Κ., ενώ γύριζε σπίτι του.

Αργότερα, στο Τμήμα, και όταν ανακάλυψαν πως ο συγκεκριμένος ήταν ανάμεσα στους 61 συλληφθέντες της 6/03/07, και συγκεκριμένα στους 49 που αθωώθηκαν πανηγυρικά και ομόφωνα από το δικαστήριο, τον κράτησαν απαγγέλλοντας κατηγορίες για 5 πλημμελήματα και 2 κακουργήματα. Μοναδικό τεκμήριο ενοχής, σύμφωνα με τους αστυνομικούς, είναι τα πράσινα παπούτσια του φοιτητή τα οποία είναι ίδια μ’ εκείνα ατόμου που συμμετείχε στα επεισόδια της 05/05.
Στις 08/05, ο Π.Κ. περνάει από τον ανακριτή, όπου παρουσιάζονται από τον συνήγορο υπεράσπισης αδιάσειστα στοιχεία (βίντεο των επεισοδίων και του πάρτυ, που αποδεικνύουν περίτρανα ότι ο Π.Κ. δεν συμμετείχε στα επεισόδια) αθωότητας. Παρόλα αυτά, προς γενική κατάπληξη όλων η ανακρίτρια αποφασίζει την προφυλάκισή του, μέχρι να διεξαχθεί η δίκη.
Μπροστά σ’ αυτό το καταφανέστατο όργιο καταστολής έχουμε να σημειώσουμε τα ακόλουθα:

*Πρόκειται περί ενός πρωτοφανούς κρούσματος ρεβανσισμού της Ελληνικής Αστυνομίας, η οποία απλώς εκδικείται για το γεγονός ότι το δικαστήριο που αθώωσε τους 49, απέστειλε για ένορκη διοικητική εξέταση την δικογραφία, προκειμένου να αποδοθούν ευθύνες στην ΕΛ.ΑΣ. για τις συλλήψεις.

*Η σύλληψη και η κράτηση του Π.Κ. έχει πολιτικά κίνητρα, αποσκοπεί, κρατώντας σε ομηρία τον 18χρονο συνάδελφό μας, να ταυτίσει όσους συμμετείχαν στο φοιτητικό κίνημα, με συγκεκριμένους πολιτικούς χώρους που έχουν αναδείξει την κάθετη αντιπαράθεση με την αστυνομία σε αυτοσκοπό και που δρουν πραξικοπηματικά στις παρυφές των εκδηλώσεων και των κινητοποιήσεών του, επιβάλουν αυταρχικά τις δικές τους πρακτικές και λογικές. Σκοπός: Η περιθωριοποίηση του κινήματος από την φοιτητική κοινότητα και την κοινωνία.

*Η δράση αυτών των πολιτικών ομάδων, η «στρατηγική της έντασης» έναντι της Αστυνομίας, έχει σήμερα καταστροφικές συνέπειες για οποιαδήποτε προσπάθεια συλλογικής κινητοποίησης. Πραγματοποιείται ερήμην της κοινωνίας, περιθωριακά, δίχως μαζική στήριξη και συμμετοχή, ενώ προκαλεί διαρκώς την ένταση της καταστολής σε επίπεδα που κανένας σήμερα δεν μπορεί να αντιπαρέλθει. Η περίπτωση του Π.Κ. είναι χαρακτηριστική. Έπειτα από αυτό το όργιο της ηλιθιότητας και του αυτισμού 15 ατόμων, το βράδυ του Σαββάτου 05/05, ένας συνάδελφός μας βρίσκεται στην φυλακή, την ίδια στιγμή που η κινητικότητα στα πανεπιστήμια υποχωρεί, μην μπορώντας να τροφοδοτήσει μία κίνηση αλληλεγγύης αντίστοιχη των γεγονότων που προέκυψαν.

*Τέλος, πρέπει πάντοτε στο πίσω μέρος του μυαλού μας να έχουμε ότι, πέρα από την συγκεκριμένη βεντέτα με τους κύκλους των «συγκρουσιακών», η καταστολή θα ενισχυθεί στο φόντο των πολλαπλών αδιεξόδων που έχει προκαλέσει η εξάντληση του εκσυγχρονιστικού προγράμματος διακυβέρνησης των ελίτ. Όταν τα «κόμματα εξουσίας» αδυνατούν να δώσουν λύση στην εκπαιδευτική, την κοινωνική, την οικονομική και την εθνική κρίση της χώρας, τότε οι κοινωνικές συνέπειες αλλά και η λαϊκή δυσαρέσκεια θα τείνουν να αντιμετωπίζονται με την πυγμή και την βία. Ούτως ή άλλως, το διεθνές κλίμα ευνοεί ιδιαίτερα την ανάπτυξη των κατασταλτικών μεθόδων και της επιτήρησης. Η «στρατηγική της έντασης» που έχουν επιλέξει οι συγκεκριμένοι χώροι, βέβαια, επιταχύνουν αυτήν την πορεία.

Μπροστά σ’ αυτήν την κατάσταση, εμείς δεν έχουμε να πράξουμε τίποτε άλλο πέρα από το να απαιτήσουμε την άμεση αποφυλάκιση του Παναγιώτη Κ. αλλά και την άμεση διεξαγωγή της δίκης του, έτσι ώστε ν’ αποδειχθεί περίτρανα η σκευωρία των διωκτικών αρχών.

Από εκεί και πέρα, επισημάνουμε την ανάγκη να υπάρξει ένας πλήρης διαχωρισμός με τους «φετιχιστές της βίας» πριν ακόμα η δράση τους προκαλέσει ανεπανόρθωτη ζημιά σε οποιαδήποτε απόπειρα συλλογικής ενεργοποίησης και δράσης.

Ομάδα για ένα εναλλακτικό πανεπιστήμιο

Επιχειρώντας να είναι μέσα στο πνεύμα των ημερών, τα ΑΕΙ της χώρας αποφάσισαν την “Ανάσταση” των “νεκρών” πανεπιστημίων και των παρ’ ολίγον απολεσθέντων εξαμήνων και εξεταστικών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το Πάντειο Πανεπιστήμιο, από το οποίο, άλλωστε, έχω και προσωπική πείρα.

Με απόφαση της Συγκλήτου καθορίστηκε η “fast food” αναπλήρωση μαθημάτων, χαμένων κατά τα 3/4 τους. Για το Πάντειο, η ολοκλήρωση του χειμερινού εξαμήνου θα πραγματοποιηθεί μέσα σε 10 μέρες (11-21/04), ενώ το εαρινό εξαμηνο θα διαρκέσει 2 μήνες (23/04 – 23/06). Όσον αφορά στις εξεταστικές, εκείνη του εαρινού “εξαμήνου” θα διεξαχθεί μέσα σε 2 εβδομάδες (25/06 – 7/07) και εκείνη του χειμερινού μέσα σε 3 εβδομάδες (9 – 31/07). Το προαναφερθέν σουρεαλιστικό πρόγραμμα, που βαφτίζει εξάμηνα τα δίμηνα και αναπληρώνει μαθήματα μετά από τρεις μήνες “πνευματικής ξηρασίας”, έρχεται να προσυπογράψει και αυτό με τη σειρά του τους “ειλικρινείς και επίπονους αγώνες” των φοιτητών και των καθηγητών τους.

Η επανάσταση κόπασε, οι πορείες σταμάτησαν και οι καταλήψεις διακόπηκαν σαν μια φούσκα που έσκασε, μα ουδείς πρόσεξε το “μπαμ” μέσα στον κρότο και τη φασαρία τόσων βαρελότων. Αλήθεια, πού να βρίσκονται οι προστάτες και οι υποστηρικτές της “αληθινής Εκπαίδευσης, που ούτε εκπτώσεις υφίσταται, ούτε ξεπουλιέται”, να βγουν στον δρόμο και να βροντοφωνάξουν πως “η γνώση δεν είναι εμπόρευμα”; Μήπως εννοούσαν, και δεν το είχαμε καταλάβει, πως “η γνώση είναι ένα εμπόρευμα του οποίου πρέπει να κατέχουμε το μονοπώλιο”; Και το “πολλά υποσχόμενο φοιτητικό κίνημα” δεν θα έπρεπε να διαμαρτυρηθεί εντόνως και να μην επιτρέψει να συμβεί ο εξευτελισμός της διαδικασίας του μανθάνειν, με “γνώσεις” σε οικονομικές συσκευασίες συμπυκνωμένες σε μορφή χαπιού; Τα πτυχία, για την αξία των οποίων φοιτητές και διδάσκοντες τόσο πολύ απέδειξαν ότι κόπτονται, “χύνοντας εβδομαδιαίως το αίμα τους” στους δρόμους της Αθήνας και άλλων πόλεων, τι αντίκρισμα θα έχουν και πόσο θα καλύπτουν στην πραγματικότητα το εκπαιδευτικό και γνωστικό αντικείμενό τους; Δεν προσβάλλει μια τέτοια συγκλητική απόφαση την ευαισθησία τους σχετικά με την επιστήμη που σπουδάζουν; Δεν θα έπρεπε το “φοιτητικό κίνημα” με τις “καλές προθέσεις” και τα βαρύγδουπα συνθήματα να φέρει ως θέμα συζήτησης στις γενικές συνελεύσεις του και να στηρίξει με ανάλογη επαναστατική δράση τον πόλεμο κατά της εξαχρείωσης της Παιδείας, της Επιστήμης και της Εκπαίδευσης;

Άραγε, όλα τούτα έγιναν για να λουφάξουν καταληψίες και απεργοί ακριβώς τη στιγμή που η Παιδεία υφίσταται τη χαριστική βολή, όχι μόνο με την ευρωπαϊκή οδηγία _που υποχρεώνει τη χώρα μας να αποδεχτεί ως ισότιμα με τα δημόσια τα πτυχία των διάφορων ιδιωτικών κολεγίων (που έχουν συνάψει συμβάσεις με διάφορα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια που εμπορεύονται τις υπηρεσίες τους) _όχι μόνο δηλαδή με την ντε φάκτο “υπέρβαση” ή καταστρατήγηση του περίφημου άρθρου 16, για τη διατήρηση του οποίου κινητοποιήθηκαν για τόσους μήνες οι φοιτητές_ αλλά και με συγκλητικές αποφάσεις σαν του Παντείου και άλλων πανεπιστημίων, που έρχονται, θα έλεγε κανείς, να επιβεβαιώσουν τη νεοφιλελεύθερη οπτική “αναδιάρθωσης” των Ανώτατων Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων, η οποία ακριβώς επιχειρεί να νομιμοποιηθεί επικαλούμενη την “κατάντια των δημόσιων πανεπιστημίων”; Διότι περί “κατάντιας” πρόκειται, όταν οι Σύγκλητοι των δημόσιων πανεπιστημίων, για να διευκολύνουν τη λήψη πτυχίου από τους φοιτητές τους παίρνουν τέτοιες προκλητικές αποφάσεις _ προκλητικές για τον κοινό νου, αλλά και για το ίδιο το φοιτητικό κίνημα.

Φαίνεται λοιπόν πως το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι η “Εκπαίδευση”, αλλά η “βολή μας”, και το σλόγκαν της εποχής ίπταται των συνθημάτων του “φοιτητικού κινήματος”: “Επανάσταση, Παιδεία, Επιστήμη, Πτυχία κ.λπ. χωρίς κόστος”, αυτό βροντοφωνάζει η γενιά που καπηλεύεται κινήματα, επαναστάσεις, πολιτικές ιδεολογίες (συνήθως αριστερές), για να προσδώσει λίγο περισσότερο σασπένς στην κυνική πτυχιοποίηση και συντηρητικοποίησή της.

Την ώρα που ακόμα δεν έχει κοπάσει η συζήτηση για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια στη χώρα μας, ένα σκάνδαλο τεραστίων διαστάσεων έχει ξεσπάσει τον τελευταίο καιρό στις Η.Π.Α. με αφορμή δημοσιεύματα του Τύπου σύμφωνα με τα οποία υπάρχουν διασυνδέσεις καθηγητών ιδιωτικών πανεπιστημίων με τράπεζες και εταιρείες χορήγησης φοιτητικών δανείων.
Στην υπόθεση εμπλέκονται κορυφαία διευθυντικά στελέχη πανεπιστημίων (οι λεγόμενοι managers που σύντομα θα εισαχθούν και στα ελληνικά πανεπιστήμια), πρυτάνεις, μεγαλοκαθηγητές κολλεγίων και πανεπιστημίων, που παράλληλα με το «εκπαιδευτικό έργο τους» κατέχουν θέσεις σε διοικητικά συμβούλια τραπεζών και άλλων εταιρειών που παρέχουν σπουδαστικά δάνεια. Ως ανταμοιβή για τις υπηρεσίες τους λάμβαναν παχυλούς μισθούς και πακέτα μετοχών σε τιμές ευκαιρίας. Βασική τους αρμοδιότητα ήταν να προωθούν μέσω των ιστοσελίδων των πανεπιστημίων συγκεκριμένα πακέτα φοιτητικών δανείων, των εταιρειών με τις οποίες συνεργάζονται. Παράλληλα, οι εταιρείες ή οι τράπεζες «λάδωναν» τους διοικούντες τα ιδρύματα για να αποσύρουν τα πανεπιστήμια τους από τα κρατικά προγράμματα απευθείας παροχής δανείων στους φοιτητές.

Οι δικαστικές αρχές των Η.Π.Α. ήδη διερευνούν αυτή την υπόγεια διασύνδεση πανεπιστημίων και πιστωτικών ιδρυμάτων, με πάνω από 400 (!) πανεπιστήμια και κολλέγια να βρίσκονται υπό εξονυχιστικό έλεγχο. Ανάμεσα τους υπάρχουν και μερικά από τα κορυφαία πανεπιστήμια της Αμερικής όπως το Πανεπιστήμιο της Virginia (που είχε «αναλάβει» η εταιρεία Wachovia), το Πανεπιστήμιο της Alabama (που είχε σχέση με την Region Financial), το πασίγνωστο MIT (που είχε απευθείας συνεργασία με τη Citigroup, το μεγαλύτερο τραπεζικό κολοσσό στην αντίπερα όχθη του Ατλαντικού), το Durham Technical Community College (στο οποίο προωθούσε τα πακέτα της η Sun Trust Bank) και πολλά άλλα.

Αξίζει να αναφέρουμε ότι στη «χώρα της επαγγελίας» η βιομηχανία χορήγησης φοιτητικών δανείων εμφανίζει τζίρο έως και 85 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως! Ποσό διόλου ευκαταφρόνητο αν αναλογιστούμε ότι πριν από δέκα χρόνια η ίδια βιομηχανία δεν απέφερε κέρδη πάνω από 30 δισεκατομμύρια δολάρια. Βλέπουμε λοιπόν ότι γύρω από τις σπουδές έχει στηθεί μια ολόκληρη βιομηχανία αποκόμισης κερδών, με την αγορά φοιτητικών δανείων να είναι από τις πλέον αναπτυσσόμενες. Εξέλιξη που μόνο τυχαία δεν είναι καθώς τα φοιτητικά δάνεια ως οικονομική δραστηριότητα εμφανίστηκαν δυναμικά με την ιδιωτικοποίηση της ανώτερης και ανώτατης εκπαίδευσης και τη συνακόλουθη αύξηση στα δίδακτρα.

Είναι τελικά το σκάνδαλο μόνο πρόβλημα των Αμερικανών; Η κοινωνική και πολιτική αντιπαράθεση τον τελευταίο χρόνο γύρω από το χαρακτήρα της εκπαίδευσης στη χώρα μας μάς αναγκάζει να λάβουμε υπόψη τις εξελίξεις. Ακόμα περισσότερο τη στιγμή που οι προωθούμενες αλλαγές στην Ελλάδα είναι προς την κατεύθυνση της εκπαιδευτικής πραγματικότητας που κυριαρχεί στη Δύση και ιδίως στην Αμερική.

Από αυτή την άποψη δύο βασικά συμπεράσματα μπορούν να εξαχθούν. Το πρώτο έχει να κάνει με το ζήτημα της διαφθοράς (στην εκπαίδευση και όχι μόνο). Το τρέχον σκάνδαλο ήρθε να επισημοποιήσει με τον πλέον τρανταχτό τρόπο ότι η ύπαρξη ή μη διαφθοράς και κακοδιαχείρισης δεν είναι θέμα δημόσιου ή ιδιωτικού αλλά κοινωνικού ελέγχου πάνω στην οικονομική δραστηριότητα. Η άποψη αυτή αποκτά ακόμα μεγαλύτερη σημασία στη περίπτωση της χώρας μας όπου το επιχείρημα περί διαφθοράς και κακοδιαχείρισης στο ελληνικό «δημόσιο» πανεπιστήμιο (ουσιαστικά κρατικοιδιωτικό) αποτέλεσε βασικό όπλο των μεταρρυθμιστών. Η επέλαση των ιδιωτικών πανεπιστημίων σύμφωνα με τους «μεταρρυθμιστές» θα εξοβέλιζε την όντως νοσηρή, από άποψη διαφθοράς, κατάσταση στα ελληνικά πανεπιστήμια. Παρατηρούμε όμως ότι κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει στην πράξη, ακόμα και στις πιο ανεπτυγμένες χώρες. Το επιχείρημα περί οικονομικής ορθολογικότητας στα ιδιωτικά πανεπιστήμια μοιάζει σαθρό και κανείς δεν μπορεί να εξασφαλίσει ότι με την κυριαρχία των ιδιωτικών πανεπιστημίων στη χώρα μας τέτοια σκάνδαλα δεν θα είναι κοινός τόπος. Επομένως το ζήτημα της διαφθοράς στα ελληνικά πανεπιστήμια, που όντως οργιάζει, δεν λύνεται με τη μετάβαση σε μια ιδιωτική εκπαίδευση όπου η διαφθορά απλά αλλάζει μορφή αλλά με τον ευρύτερο έλεγχο φοιτητών και κοινωνικών φορέων στις οικονομικές δραστηριότητες και συναλλαγές του ιδρύματος τους.

Το δεύτερο συμπέρασμα έχει να κάνει με το περιεχόμενο της ίδιας της εκπαίδευσης, που πολύ απλά δεν υπάρχει. Τα πανεπιστήμια μετατρέπονται κυριολεκτικά σε επιχειρήσεις όπου βασικός σκοπός όλων των εμπλεκομένων στην εκπαιδευτική διαδικασία είναι το κέρδος. Οι μόνοι που βγαίνουν εκτός παιχνιδιού είναι οι ίδιοι οι φοιτητές που ουσιαστικά αποτελούν τους καταναλωτές που συντηρούν αυτή τη βιομηχανία της εκπαίδευσης. Κι ας μη μας ξενίζει ο όρος καταναλωτής αφού όπως βλέπουμε (και) η εκπαίδευση πλέον λειτουργεί με τους κανόνες της αχαλίνωτης αγοράς όπου ο καθένας επιτελεί τον ρόλο που του έχει δοθεί. Σε αυτό το πλαίσιο καταλαβαίνει κανείς πόσο βάρος αφιερώνεται στο περιεχόμενο της εκπαίδευσης.

Φυσικά όλα τα παραπάνω δεν αφορούν μόνο την Αμερική αλλά όλες τις χώρες όπου κυριάρχησε η ιδιωτική εκπαίδευση. Οι συνέπειες αυτών των επιλογών φαίνονται σε όλη τη Δύση. Θα αποτελέσει η Ελλάδα εξαίρεση; Επιτρέψτε μου να αμφιβάλλω.

Κούμαν

Κυκλοφόρησε το πρώτο μας φύλλο. Το παρακάτω, αποτελεί το εισαγωγικό κείμενο της έκδοσης, έναν πρώτο απολογισμό του φοιτητικού κινήματος των τελευταίων οκτώ μηνών….

Αντί προλόγου: Ρήξη και Συνέχεια

Το έντυπο αυτό συζητήθηκε, σχεδιάστηκε και προετοιμάστηκε από μια ομάδα φοιτητών –προπτυχιακών και μεταπτυχιακών– που συμμετείχαν στο φοιτητικό κίνημα ως «ανένταχτοι». «Ανένταχτοι», όχι γιατί δεν επιθυμούν μια οργανωμένη παρέμβαση, ούτε γιατί επιδίωκαν να παραμείνουν οι κινητοποιήσεις σε μια συντεχνιακή λογική. Αλλά γιατί οι ήδη υπάρχοντες σχηματισμοί δεν κατάφεραν ούτε στο ελάχιστο να μας εκφράσουν_ όπως και δεν μας εξέφραζε η στρατηγική, η τακτική και ο λόγος που όλοι αυτοί διαμόρφωναν για το κίνημα. Έτσι, καθ’ όλη τη διάρκεια των κινητοποιήσεων, μας χαρακτήρισε μια τοποθέτηση λίγο έως πολύ σχιζοφρενική.

Αφ’ ενός, όντως, είχαμε να κάνουμε μ’ ένα κίνημα αυθεντικό. Τούτο καταδεικνύεται από τη μαζικότητά του, τη διάρκεια των κινητοποιήσεων και την επιμονή των φοιτητών. Πολύ περισσότερο από το Άρθρο 16 και τον Νόμο Πλαίσιο, οι φοιτητές κινητοποιήθηκαν στη βάση ενός αισθήματος γενικευμένης ανασφάλειας που προκαλεί κάθε πτυχή αυτής της χώρας: από την εργασιακή ανασφάλεια, μέχρι το αίσθημα της μειονεξίας που νιώθει κάθε πολίτης όταν ζει σε μια δημοκρατία όπου νόμος είναι το δίκιο των ελίτ και των ξένων πρεσβειών.

Από την άλλη, όλα τα πολιτικά του στοιχεία υπήρξαν –για να μην πούμε τίποτε χειρότερο– άκρως απογοητευτικά. Από πού να ξεκινήσουμε; Από τις κινητοποιήσεις απουσίαζε οποιαδήποτε μορφή κριτικής στην ίδια την πραγματικότητα ενός απαξιωμένου, τυπικά δημόσιου, πανεπιστήμιου. Στο εσωτερικό των ιδρυμάτων, καθηγητές και «εκπρόσωποι» των φοιτητών λειτουργούν ήδη με λογικές ιδιωτικο-οικονομικές, υπονομεύοντάς το από τα μέσα.

Η πλειοψηφία των καθηγητών συμπεριφέρονται ως μεσίτες της γνώσης που κατέχουν, πλουτίζοντας από τα ευρωπαϊκά προγράμματα, τα ερευνητικά προγράμματα των πολυεθνικών και τις «συνεργασίες» με τις φυλλάδες του Μπόμπολα και του Λαμπράκη. Ταυτόχρονα, «συναλλάσσονται ανοιχτά με τους ανακτορικούς», συνωστιζόμενοι στους προθαλάμους των υπουργείων, των νεοαποικιακών «Θινκ Τάνκς» και ΜΗΚΥΟ που δρουν στη χώρα μας.

Οι «ηγεσίες» του φοιτητικού συνδικαλισμού μεσιτεύουν ως μάνατζερ τις ψήφους των φοιτητών στα όργανα της συνδιοίκησης, κάνουν δημόσιες σχέσεις με τους καθηγητές και παζαρεύουν την εκλογή των πρυτάνεων αποκομίζοντας άμεσα και έμμεσα ανταλλάγματα. ήδη συμπεριφέρονται δηλαδή ως τα μικρά αφεντικά, διεκδικώντας μέσα από αυτό το σάπιο σύστημα τις μελλοντικές διευθυντικές θέσεις.

Όσον αφορά στην κοινωνία, τα νοικοκυριά πληρώνουν σε φροντιστήρια, συγγράμματα, διαμονή, σίτιση και στέγαση, για να φοιτήσουν τα παιδιά τους σ’ ένα δημόσιο, υποτίθεται, πανεπιστήμιο. Κι ενώ η ελληνική οικονομία έχει επιτακτική ανάγκη βασικής έρευνας για να συγκρατήσει τη διάλυση του παραγωγικού ιστού τα πανεπιστήμια επιμένουν στον παρασιτισμό, κατευθύνοντας την έρευνα προς τις ανάγκες της Ε.Ε. ή προς όφελος των μεγαλοεργολάβων και των λοιπών μεταπρατών.

Ένα ολοκληρωμένο κίνημα, επίσης, θα κατάφερνε να διαχωριστεί από την συντεχνία των καθηγητών, που βρήκε την ευκαιρία να παρασιτεί από την ορμή των κινητοποιήσεων για να προφυλάξει τα δικά της συμφέροντα.

Έτσι, σ’ όλη τη διάρκεια του κινήματος, πολλοί προγραμματάκηδες καθηγητές κατάφεραν να το παίξουν «αγωνιστές», τσοντάροντας πλάι στα αιτήματα των φοιτητών την κατηγορηματική τους άρνηση για οποιαδήποτε αξιολόγηση του έργου τους, για να καλύπτουν το πραγματικό καθεστώς ασυδοσίας στο οποίο λειτουργούν μέσα στα πανεπιστήμια. Γιατί άλλο είναι να αντιστέκεσαι συγκεκριμένα σ’ αυτή την αξιολόγηση, η οποία μέσω των ιδιωτικο-οικονομικών κριτηρίων προσαρμόζει τα ιδρύματα σε νεοφιλελεύθερες λογικές, και άλλο να εναντιώνεσαι σε οποιαδήποτε αξιολόγηση από τον οποιονδήποτε (π.χ. τους ίδιους τους φοιτητές, τους συναδέλφους ή την ίδια την κοινωνία), υπερασπίζοντας ένα προνόμιο ανάλογο μ’ εκείνα της αριστοκρατίας στον Μεσαίωνα.

Ένα ολοκληρωμένο κίνημα θα κατάφερνε να ξεμπροστιάσει τους υπαίτιους αυτής της κατάστασης και να διεκδικήσει την υπέρβαση αυτών των αδιεξόδων. Θα κατάφερνε να ακουστεί ως μια αυτόνομη φωνή που διεκδικεί πέρα από τους κρατιστές και τους γραφειοκράτες που έχουν ρημάξει το Πανεπιστήμιο, πέρα από τους νεοφιλελεύθερους, τους γιάπηδες και τους τεχνοκράτες της κυβέρνησης και της «αριστερής» αντιπολίτευσης που ετοιμάζονται να το ξεπουλήσουν, ένα πραγματικά δημόσιο πανεπιστήμιο.
Ένα πραγματικά δημόσιο πανεπιστήμιο σημαίνει ένα πανεπιστήμιο το οποίο δεν θα αναπαράγει την σημερινή κοινωνική, πολιτική και πολιτιστική αθλιότητα της χώρας μας, εκ-παιδεύοντας τους νέους ανθρώπους στο πως μπορούν κι εκείνοι με την σειρά τους να «την βολέψουν» σ’ όλους τους μηχανισμούς που την διαλύουν καθημερινά. Σημαίνει ένα πανεπιστήμιο που τους μορφώνει ολόπλευρα δίνοντας έμφαση τόσο στην εξειδίκευση όσο και στην γενική παιδεία, προκειμένου να συμβάλει στην δημιουργία ολοκληρωμένων ενεργών πολιτών και όχι μοναχικών λύκων-καταναλωτών. Σημαίνει ιδρύματα που χρησιμοποιούν την γνώση και την έρευνα για να βελτιώσουν τις κοινωνικές συνθήκες: να ανασυγκροτήσουν παραγωγικά την χώρα ώστε να βρίσκουμε δουλειά, να προφυλάξουν το περιβάλλον της, να βοηθήσουν ώστε να γίνουν ανθρωπινότερες οι πόλεις μας αλλά και να δώσουν μια αποφασιστική ώθηση στον πολιτισμό και το πνεύμα της χώρας για να βγούμε από το τέλμα της μίζερης ευρωπαϊκής επαρχίας που αναπαράγει κακέκτυπα την μητρόπολη. Σημαίνει τέλος, ιδρύματα που συμβάλουν στην ανασύσταση της αξιοπρέπειας και της ανεξαρτησίας αυτού του λαού, που παραπαίει μέσα στον ραγιαδισμό που τόσο απλόχερα του σερβίρουν σε όλες του τις εκδοχές οι αυτοκρατορικές δυνάμεις του πλανήτη.

Το κίνημα, δυστυχώς, δεν μίλησε για όλα αυτά. Δεν διέθετε καν μια διάθεση διατύπωσης ενός οράματος που να υπερβαίνει τις κυρίαρχες λογικές και να τροφοδοτεί μία συνολικότερη κριτική ως προς το σήμερα.

Για τούτο, μεγάλο μερίδιο ευθύνης έχουν οι «πρωτοπορίες» του, οι δυνάμεις της ριζοσπαστικής ή μη αριστεράς. Αυτές οι δυνάμεις, ενώ για πρώτη φορά μετά από πολύ καιρό οι φοιτητές αποφάσισαν να εξέλθουν των «πέτρινων χρόνων» του ατομικισμού και της αδιαφορίας για τα κοινά και να δημιουργήσουν ένα πολύμηνο κίνημα, δεν κατάφεραν να «ξεκουνηθούν» ιδεολογικά και πολιτικά ούτε κατά το ελάχιστο. Προτίμησαν να βγάλουν ατόφια από τη φορμόλη τα προγράμματα και τον λόγο τους και να τα σερβίρουν διανθισμένα με μια αγωνιστική ρητορεία, η αυταρέσκεια της οποίας θυμίζει τους επετειακούς λόγους των σχολικών εορτών.
Γι’ αυτό και τόσο η στρατηγική όσο και η τακτική που επεξεργάστηκαν υπήρξε τουλάχιστον έωλη, ενώ οι περισσότερες από τις διαδικασίες που έστησαν έπαιρναν την μορφή καρικατούρας. Έτσι, σπάνια κάποιος διέκρινε ψήγματα φαντασίας και δημιουργικότητας στις κινητοποιήσεις, οι οποίες εξαντλούνταν στο τρίπτυχο συνέλευση-συντονσιμός-πορεία· το περιώνυμο «άνοιγμα στην κοινωνία» σήμαινε πολύ περισσότερο την συνδιαλλαγή με τις γραφειοκρατίες της ΓΣΕΕ και πολύ λιγότερο την διάχυση των φοιτητών στις πλατείες, τα εργοστάσια και τους χώρους δουλειάς και τις υποβαθμισμένες γειτονιές· και οι περίφημες «αμεσοδημοκρατικές διαδικασίες», αντί να αποτελέσουν μαζικούς χώρους ζύμωσης απόψεων, ιδεών και πολιτικών για τις κατευθύνσεις και τον χαρακτήρα του κινήματος γρήγορα εκφυλίστηκαν στην πάλη των «μεγάλων» για τα επουσιώδη, όπως το ποιά μέρα και ώρα θα ξεκινήσουν οι πορείες, για το που και πως θα πάνε κλπ. Γι’ αυτόν τον λόγο, εξάλλου, η ριζοσπαστικότητα πολύ περισσότερο από το να εκφράζει την ρήξη στις ιδέες, τις συμπεριφορές και τον τρόπο ζωής των φοιτητών με την αθλιότητα αυτής της κοινωνίας και την σύγκρουσή τους με τους άρχοντές της, κατέληξε να εκφράζεται μέσα από σύμβολα- «πουκάμισα αδειανά», τον στρατιωτικό βηματισμό και την εθιμοτυπική σύγκρουση των «Ενιαίων Αριστερών» και την κατά κεφαλήν κατανάλωση μολότωφ των «συγκρουσιακών».

Για όλους αυτούς τους λόγους το έντυπο αυτό πατώντας στην «σχιζοφρενική» διάθεση αυτών που το ετοίμασαν, επιθυμεί ταυτόχρονα να συμβάλει σε μία ρήξη και σε μία συνέχεια: την ρήξη με τις λογικές, τις πρακτικές και τις πολιτικές των «πρωτοποριών» που καθήλωσαν το κίνημα στην καχεξία που περιγράψαμε. την συνέχεια της διάθεσης που εξέφρασαν όλο αυτό το διάστημα οι φοιτητές να εγκαταλείψουν την προσωπική τους βολή και να παρέμβουν και πάλι συλλογικά διεκδικώντας αγωνιζόμενοι ένα καλύτερο μέλλον.

Σκοπός μας είναι, λοιπόν, μέσα από τις σελίδες του εντύπου είναι να διερευνήσουμε τους ιδεολογικούς και τους πολιτικούς όρους, που θα μας επιτρέψουν να μεταμορφωθούμε από αυτήν την αντιφατική δύναμη με την μεγάλη ορμή σε μία κίνηση που πραγματικά επιθυμεί να καταργήσει την υπάρχουσα τάξη πραγμάτων, εντός κι εκτός των ακαδημαϊκών τειχών…

Ομάδα για ένα Εναλλακτικό Πανεπιστήμιο

Κατεβάστε ολόκληρο το φυλλάδιο σε μορφή pdf